Aristoteles “Over de Ziel” A.1

luisterboek Over de Ziel Aristoteles

 


luisterboek


Dit vormt een deel uit het luisterboek “Over de Ziel” van Aristoteles. U kunt de volledige originele tekst van het werk lezen (met engelse vertaling) hier als u het zelf niet bezit. Voor het gemak vindt u hieronder het gehele eerste kapittel van boek-A, samen met de audio opname in het oud-grieks, voorgedragen in gereconstrueerde uitspraak door Ioannis Stratakis. Click op de links van de tekst om te luisteren.

Περὶ Ψυχῆς, Α.1 :



[025″]
Τῶν καλῶν καὶ τιμίων τὴν εἴδησιν ὑπολαμβάνοντες, μᾶλλον δ᾽ ἑτέραν ἑτέρας ἢ κατ᾽ ἀκρίβειαν ἢ τῷ βελτιόνων τε καὶ θαυμασιωτέρων εἶναι, δι᾽ ἀμφότερα ταῦτα τὴν περὶ τῆς ψυχῆς ἱστορίαν εὐλόγως ἂν ἐν πρώτοις τιθείημεν.
[052″]   Δοκεῖ δὲ καὶ πρὸς ἀλήθειαν ἅπασαν ἡ γνῶσις αὐτῆς μεγάλα συμβάλλεσθαι, μάλιστα δὲ πρὸς τὴν φύσιν· ἔστι γὰρ οἷον ἀρχὴ τῶν ζῴων.
[065″]   Ἐπιζητοῦμεν δὲ θεωρῆσαι καὶ γνῶναι τήν τε φύσιν αὐτῆς καὶ τὴν οὐσίαν, εἶθ᾽ ὅσα συμβέβηκε περὶ αὐτήν· ὧν τὰ μὲν ἴδια πάθη τῆς ψυχῆς εἶναι δοκεῖ, τὰ δὲ δι᾽ ἐκείνην καὶ τοῖς ζῴοις ὑπάρχειν. Πάντῃ δὲ πάντως ἐστὶ τῶν χαλεπωτάτων λαβεῖν τινα πίστιν περὶ αὐτῆς.
[094″]   Καὶ γάρ, ὄντος κοινοῦ τοῦ ζητήματος καὶ πολλοῖς ἑτέροις, λέγω δὲ τοῦ περὶ τὴν οὐσίαν καὶ τὸ τί ἐστι, τάχ᾽ ἄν τῳ δόξειε μία τις εἶναι μέθοδος κατὰ πάντων περὶ ὧν βουλόμεθα γνῶναι τὴν οὐσίαν, (ὥσπερ καὶ τῶν κατὰ συμβεβηκὸς ἰδίων ἀπόδειξις), ὥστε ζητητέον ἂν εἴη τὴν μέθοδον ταύτην· εἰ δὲ μὴ ἔστι μία τις καὶ κοινὴ μέθοδος περὶ τὸ τί ἐστιν, ἔτι χαλεπώτερον γίνεται τὸ πραγματευθῆναι· δεήσει γὰρ λαβεῖν περὶ ἕκαστον τίς ὁ τρόπος, ἐὰν δὲ φανερὸν ᾖ πότερον ἀπόδειξίς ἐστιν ἢ διαίρεσις ἢ καί τις ἄλλη μέθοδος, ἔτι πολλὰς ἀπορίας ἔχει καὶ πλάνας, ἐκ τίνων δεῖ ζητεῖν· ἄλλαι γὰρ ἄλλων ἀρχαί, καθάπερ ἀριθμῶν καὶ ἐπιπέδων.

[159″]   Πρῶτον δ᾽ ἴσως ἀναγκαῖον διελεῖν ἐν τίνι τῶν γενῶν καὶ τί ἐστι, λέγω δὲ πότερον τόδε τι, καὶ οὐσία ἢ ποιὸν ἢ ποσόν, ἢ καί τις ἄλλη τῶν διαιρεθεισῶν κατηγοριῶν, ἔτι δὲ πότερον τῶν ἐν δυνάμει ὄντων ἢ μᾶλλον ἐντελέχειά τις· διαφέρει γὰρ οὔ τι σμικρόν.
[188″]   Σκεπτέον δὲ καὶ εἰ μεριστὴ ἢ ἀμερής, καὶ πότερον ὁμοειδὴς ἅπασα ψυχὴ ἢ οὔ· εἰ δὲ μὴ ὁμοειδής, πότερον εἴδει διαφέρουσα ἢ γένει. Νῦν μὲν γὰρ οἱ λέγοντες καὶ ζητοῦντες περὶ ψυχῆς περὶ τῆς ἀνθρωπίνης μόνης ἐοίκασιν ἐπισκοπεῖν· εὐλαβητέον δ᾽ ὅπως μὴ λανθάνῃ πότερον εἷς ὁ λόγος αὐτῆς ἐστι, καθάπερ ζῴου, ἢ καθ᾽ ἕκαστον ἕτερος, οἷον ἵππου, κυνός, ἀνθρώπου, θεοῦ, τὸ δὲ ζῷον τὸ καθόλου ἤτοι οὐθέν ἐστιν ἢ ὕστερον, ὁμοίως δὲ κἂν εἴ τι κοινὸν ἄλλο κατηγοροῖτο·
[236″]   Ἔτι δέ, εἰ μὴ πολλαὶ ψυχαὶ ἀλλὰ μόρια, πότερον δεῖ ζητεῖν πρότερον τὴν ὅλην ψυχὴν ἢ τὰ μόρια. Χαλεπὸν δὲ καὶ τούτων διορίσαι ποῖα πέφυκεν ἕτερα ἀλλήλων, καὶ πότερον τὰ μόρια χρὴ ζητεῖν πρότερον ἢ τὰ ἔργα αὐτῶν, οἷον τὸ νοεῖν ἢ τὸν νοῦν, καὶ τὸ αἰσθάνεσθαι ἢ τὸ αἰσθητικόν· ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων. Εἰ δὲ τὰ ἔργα πρότερον, πάλιν ἄν τις ἀπορήσειεν εἰ τὰ ἀντικείμενα πρότερον τούτων ζητητέον, οἷον τὸ αἰσθητὸν τοῦ αἰσθητικοῦ, καὶ τὸ νοητὸν τοῦ νοῦ.

[282″]   Ἔοικε δ᾽ οὐ μόνον τὸ τί ἐστι γνῶναι χρήσιμον εἶναι πρὸς τὸ θεωρῆσαι τὰς αἰτίας τῶν συμβεβηκότων ταῖς οὐσίαις (ὥσπερ ἐν τοῖς μαθήμασι τί τὸ εὐθὺ καὶ τὸ καμπύλον, ἢ τί γραμμὴ καὶ ἐπίπεδον, πρὸς τὸ κατιδεῖν πόσαις ὀρθαῖς αἱ τοῦ τριγώνου γωνίαι ἴσαι), ἀλλὰ καὶ ἀνάπαλιν τὰ συμβεβηκότα συμβάλλεται μέγα μέρος πρὸς τὸ εἰδέναι τὸ τί ἐστιν· ἐπειδὰν γὰρ ἔχωμεν ἀποδιδόναι κατὰ τὴν φαντασίαν περὶ τῶν συμβεβηκότων, ἢ πάντων ἢ τῶν πλείστων, τότε καὶ περὶ τῆς οὐσίας ἕξομεν λέγειν κάλλιστα· πάσης γὰρ ἀποδείξεως ἀρχὴ τὸ τί ἐστιν, ὥστε καθ᾽ ὅσους τῶν ὁρισμῶν μὴ συμβαίνει τὰ συμβεβηκότα γνωρίζειν, ἀλλὰ μηδ᾽ εἰκάσαι περὶ αὐτῶν εὐμαρές, δῆλον ὅτι διαλεκτικῶς εἴρηνται καὶ κενῶς ἅπαντες.

[347″]   Ἀπορίαν δ᾽ ἔχει καὶ τὰ πάθη τῆς ψυχῆς, πότερόν ἐστι πάντα κοινὰ καὶ τοῦ ἔχοντος ἢ ἔστι τι καὶ τῆς ψυχῆς ἴδιον αὐτῆς· τοῦτο γὰρ λαβεῖν μὲν ἀναγκαῖον, οὐ ῥᾴδιον δέ.
[364″]   Φαίνεται δὲ τῶν μὲν πλείστων οὐθὲν ἄνευ τοῦ σώματος πάσχειν οὐδὲ ποιεῖν, οἷον ὀργίζεσθαι, θαῤῥεῖν, ἐπιθυμεῖν, ὅλως αἰσθάνεσθαι, μάλιστα δ᾽ ἔοικεν ἰδίῳ τὸ νοεῖν· εἰ δ᾽ ἐστὶ καὶ τοῦτο φαντασία τις ἢ μὴ ἄνευ φαντασίας, οὐκ ἐνδέχοιτ᾽ ἂν οὐδὲ τοῦτ᾽ ἄνευ σώματος εἶναι.
[391″]   Εἰ μὲν οὖν ἔστι τι τῶν τῆς ψυχῆς ἔργων ἢ παθημάτων ἴδιον, ἐνδέχοιτ᾽ ἂν αὐτὴν χωρίζεσθαι· εἰ δὲ μηθέν ἐστιν ἴδιον αὐτῆς, οὐκ ἂν εἴη χωριστή, ἀλλὰ καθάπερ τῷ εὐθεῖ, ᾗ εὐθύ, πολλὰ συμβαίνει, οἷον ἅπτεσθαι τῆς [χαλκῆς] σφαίρας κατὰ στιγμήν, οὐ μέντοι γ᾽ ἅψεται οὕτως χωρισθέν τι εὐθύ· ἀχώριστον γάρ, εἴπερ ἀεὶ μετὰ σώματός τινος ἐστιν.
[426″]   Ἔοικε δὲ καὶ τὰ τῆς ψυχῆς πάθη πάντα εἶναι μετὰ σώματος θυμός, πραότης, φόβος, ἔλεος, θάρσος, ἔτι χαρὰ καὶ τὸ φιλεῖν τε καὶ μισεῖν· ἅμα γὰρ τούτοις πάσχει τι τὸ σῶμα.
[443″]   Μηνύει δὲ τὸ ποτὲ μὲν ἰσχυρῶν καὶ ἐναργῶν παθημάτων συμβαινόντων μηδὲν παροξύνεσθαι ἢ φοβεῖσθαι, ἐνίοτε δ᾽ ὑπὸ μικρῶν καὶ ἀμαυρῶν κινεῖσθαι, ὅταν ὀργᾷ τὸ σῶμα καὶ οὕτως ἔχῃ ὥσπερ ὅταν ὀργίζηται. Ἔτι δὲ μᾶλλον τοῦτο φανερόν· μηθενὸς γὰρ φοβεροῦ συμβαίνοντος ἐν τοῖς πάθεσι γίνονται τοῖς τοῦ φοβουμένου. Εἰ δ᾽ οὕτως ἔχει, δῆλον ὅτι τὰ πάθη λόγοι ἔνυλοί εἰσιν· ὥστε οἱ ὅροι τοιοῦτοι οἷον “τὸ ὀργίζεσθαι κίνησίς τις τοῦ τοιουδὶ σώματος ἢ μέρους ἢ δυνάμεως ὑπὸ τοῦδε ἕνεκα τοῦδε”.

[494″]   Καὶ διὰ ταῦτα ἤδη φυσικοῦ τὸ θεωρῆσαι περὶ ψυχῆς, ἢ πάσης ἢ τῆς τοιαύτης.
[504″]   Διαφερόντως δ᾽ ἂν ὁρίσαιντο ὁ φυσικὸς [τε] καὶ ὁ διαλεκτικὸς ἕκαστον αὐτῶν, οἷον ὀργὴ τί ἐστιν· ὁ μὲν γὰρ ὄρεξιν ἀντιλυπήσεως ἤ τι τοιοῦτον, ὁ δὲ ζέσιν τοῦ περὶ καρδίαν αἵματος καὶ θερμοῦ. Τούτων δὲ ὁ μὲν τὴν ὕλην ἀποδίδωσιν, ὁ δὲ τὸ εἶδος καὶ τὸν λόγον.
[530″]   Ὁ μὲν γὰρ λόγος ὅδε τοῦ πράγματος, ἀνάγκη δ᾽ εἶναι τοῦτον ἐν ὕλῃ τοιᾳδί, εἰ ἔσται· ὥσπερ οἰκίας ὁ μὲν λόγος τοιοῦτος, ὅτι σκέπασμα κωλυτικὸν φθορᾶς ὑπ᾽ ἀνέμων καὶ ὄμβρων καὶ καυμάτων, ὁ δὲ φήσει λίθους καὶ πλίνθους καὶ ξύλα, ἕτερος δ᾽ ἐν τούτοις τὸ εἶδος ἕνεκα τωνδί.

[559″]   Τίς οὖν ὁ φυσικὸς τούτων; πότερον ὁ περὶ τὴν ὕλην, τὸν δὲ λόγον ἀγνοῶν, ἢ ὁ περὶ τὸν λόγον μόνον; ἢ μᾶλλον ὁ ἐξ ἀμφοῖν; ἐκείνων δὲ δὴ τίς ἑκάτερος; ἢ οὐκ ἔστιν εἷς ὁ περὶ τὰ πάθη τῆς ὕλης τὰ μὴ χωριστὰ μηδ᾽ ᾗ χωριστά, ἀλλ᾽ ὁ φυσικὸς περὶ ἅπανθ᾽ ὅσα τοῦ τοιουδὶ σώματος καὶ τῆς τοιαύτης ὕλης ἔργα καὶ πάθη, ὅσα δὲ μὴ τοιαῦτα, ἄλλος, καὶ περὶ τινῶν μὲν τεχνίτης, ἐὰν τύχῃ, οἷον τέκτων ἢ ἰατρός, τῶν δὲ μὴ χωριστῶν μέν, ᾗ δὲ μὴ τοιούτου σώματος πάθη καὶ ἐξ ἀφαιρέσεως, ὁ μαθηματικός, ᾗ δὲ κεχωρισμένα, ὁ πρῶτος φιλόσοφος;

[612″]   Ἀλλ᾽ ἐπανιτέον ὅθεν ὁ λόγος. Ἐλέγομεν δὴ ὅτι τὰ πάθη τῆς ψυχῆς οὕτως ἀχώριστα τῆς φυσικῆς ὕλης τῶν ζῴων, ᾗ γε τοιαῦθ᾽ ὑπάρχει θυμὸς καὶ φόβος, καὶ οὐχ ὥσπερ γραμμὴ καὶ ἐπίπεδον.


[025″]
Nemende het begrijpen als een van de fijne en waardige dingen, en het ene soort er van meer dan een ander, hetzij als gevolg van zijn precisie of omdat het betreft betere en opmerkelijkere dingen, op deze beide gronden zouden we met een goede reden de studie van de ziel in de eerste rang plaatsen.
[052″]   Er wordt ook gedacht, dat kennis van de ziel draagt veel aan elke waarheid, en in het bijzonder de studie van de natuur, want de ziel is, als het ware, het eerste beginsel van levende wezens.
[065″]   Wij streven ernaar om zowel haar aard en inhoud te bestuderen en te leren kennen, en daarna alles wat haar bijhoort; sommige van deze worden gedacht als affecties eigen aan de ziel, terwijl andere vanwege haar aan levende wezens behoren. Maar hoe dan ook is het in alle opzichten zeer moeilijk om een​overtuiging er over te bereiken.
[094″]   Omdat deze vraag bij veel andere zaken ook gemeen is, n.l. de essentie en het “wat is het?”, zou men snel kunnen veronderstellen dat er sprake was van één enkele methode van onderzoek naar alle objecten waarvan we de essentiële aard willen weten, (zoals ook voor attributen zou worden aangetoond); in dat geval zou deze ene methode zijn waar we naar dienen te zoeken. Maar als er niet één gemene methode is over wat een ding is, des te moeilijker wordt het onderzoeken, omdat we in elk afzonderlijk geval moeten vaststellen op welke wijze verder te gaan. Zelfs als deze duidelijk was, bijv. dat de methode een demonstratie, een deling of een ander proces is, zouden we nog steeds veel aarzelingen en misverstanden hebben… over waar vanaf we zouden moeten zoeken. Want verschillende onderwerpen hebben verschillende uitgangspunten, zoals natuurlijk getallen en vlakken hebben.

[159″]   Eerst dienen we te bepalen onder welke van de genera de ziel valt en wat ze is; ik bedoel of ze een bijzonder iets is en wát, of is ze een kwaliteit, hoeveelheid of een andere van de reeds onderscheiden categorieën; daarna dienen we te bepalen of het een van de potentiële dingen is of eerder een soort entelechie, want dit is geen klein verschil.
[188″]   En we moeten ook bedenken of ze deelbaar of ondeelbaar is en, of iedere ziel van soortgelijke aard is of niet; en zo niet soortgelijk, of de zielen in soort of genus verschillen. Want nu, mensen die over de ziel spreken en onderzoeken lijken alleen de menselijke ziel te bestuderen. Maar we moeten oppassen, de vraag niet te overzien of de ziel één algemene definitie kent, zoals van “levend wezen”, of er per wezen een andere definitie is, zoals voor paard, hond, mens, god. Ook of het universeel “levend wezen” niets is of, iets dat volgt; en hetzelfde geldt voor alle andere gemene categoriën.
[236″]   Verder, als er niet vele zielen zijn maar slechts delen (van één), wat zouden we eerst moeten onderzoeken: de hele ziel of de delen? Het is ook lastig te bepalen welke van deze delen onderling verschillen en of men eerst de delen of hun werken dient te onderzoeken; n.l. het denken of het denkende, het voelen of het voelende e.z.v. voor de rest. En als het eerst de werken wordt, kan men zich weer afvragen of we eerst hun objecten moeten onderzoeken, dat is, het gevoelde vóór het voelende en het gedachte vóór het denkende?

[282″]   Het lijkt erop dat niet alleen het weten wat een ding is, nuttig is voor de behandeling van de oorzaken van attributen van essenties (zoals in de wiskunde, wetende wat recht en gebogen is, of wat een lijn en een vlak is, dat helpt na te gaan hoeveel rechte hoeken gelijk zijn aan de hoeken van een driehoek), maar ook omgekeerd, de attributen dragen een groot deel bij aan het begrip van wat iets is; want als we in staat zijn om over attributen te spreken, zoals zij (alle of de meeste er van) aan ons verschijnen, dan zullen we ook in staat zijn om over hun essentie best te spreken. Omdat iedere demonstratie begint van wat een ding is, voor definities dus die ons de eigenschappen niet laten vaststellen, of hen zelfs raden, is het gemakkelijk! ze zijn duidelijk dialectisch en wezenloos vermeld.

[347″]   Het is ook moeilijk over de affecties van de ziel te beoordelen, of ze allemaal gemeen zijn ook aan dat wat hen heeft of er somige eigen aan de ziel zelf zijn; dit is onontbeerlijk om na te gaan, maar niet gemakkelijk.
[364″]   Het lijkt erop dat in de meeste gevallen de ziel niet handelt of wordt beïnvloed zonder tussenkomst van het lichaam, zoals wanneer men boos, moedig, verlangend, voelend in het algemeen is, al lijkt het denken nogal eigen aan de ziel. Maar als ook dìt verbeelding is of niet bestaat zonder verbeelding, dan zou ook het bestaan van het denken niet mogelijk zijn​zonder het lichaam.
[391″]   Als nu er een van de acties of affecten van de ziel haar eigen is, kan zij mogelijk worden gescheiden (van het lichaam). Als er haar niets eigen is, kan zij daar los van niet bestaan, (maar ze zal zijn als wat recht is, dat uit zijn recht-zijn vele attributen er van voortkomen, zoals: het aanraken van een koperen bol op één punt, omdat natuurlijk, het rechte zal de bol niet zo aanraken als het ervan gescheiden zou zijn), ze is dus onlosmakelijk met het lichaam verbonden, of, ze is altijd samen met een lichaam.
[426″]   Het lijkt erop dat alle affecties van de ziel samen met het lichaam bestaan – passie, zachtheid, angst, medelijden, moed, en verder, vreugde, liefde en haat – want samen met deze, wordt het lichaam beïnvloed.
[443″]   Dit wordt aangegeven door het feit dat soms gewelddadige en felle stimuli geen opwinding of angst veroorzaken, terwijl op andere momenten kleine en flauwe juist deze emoties produceren, n.l. wanneer het lichaam wordt opgewonden en is zoals van een woedende. Nog duidelijker is dit: zonder enige verschrikkelijke gebeurtenis wordt men bang. Dit zo zijende, is het duidelijk dat de affecties zijn gematerialiseerde principes; bijgevolg hun definities zullen lijken op: “Woede is een beweging van dit lichaam (of een deel daarvan of potentiëel) door deze oorzaak en voor dit doel”.

[494″]   En daarvoor is het aan de natuur-wetenschapper de ziel in het algemeen of in het bijzonder te bestuderen.
[504″]   Op een andere manier zouden de natuur-wetenschapper en de dialecticus elk van deze definiëren, bijv. “wat is woede”. De laatste zou haar omschrijven als “een verlangen om verdriet met verdriet te vergelden” of iets van dien aard, de eerste als het “koken van bloed en warmte rond het hart”. Van hen, de ene wijst de zaak aan, de ander de vorm en reden.
[530″]   Want de essentie van deze zaak, moet zich noodzakelijkerwijs in de materie van enigerlei soort bevinden, als zij bestaat, dus over de essentie van een huis zal men zeggen: “een bedekking ter voorkoming van aantasting door wind en regen en hitte”, een ander zal zeggen “een huis is stenen, bakstenen en hout”, terwijl een ander “de vorm in deze materialen, voor deze doeleinden”.

[559″]   Wie van dezen is dan de natuur-wetenschapper? Is het degene die de materie bestudeert, zonder de oorzaak in acht te nemen? of degene die alleen de oorzaak bestudeert? Of liever wie met allebei rekening houdt? En van hen, wie is dan welke? Of is er niet één bepaalde persoon die de onscheidbare (of als zodanig gedacht) affecten van materie onderzoekt, dan de natuur-wetenschapper, die zich bezighoudt met alle acties en affecten van een bepaald lichaam en materie? en voor wat anders is, een andere? (zoals in sommige gevallen er toevallig een vakman voor is, bijv. een bouwmeester of arts), voor wat onscheidbaar is; en affecten die niet bij een bepaalde lichaam horen en door abstractie, zijn die niet de onderwerpen van de wiskundige? en als ze gescheiden zijn, de onderwerpen van de “Eerste Filosoof”? (metafysicus).

[612″]   Maar laten we terugkeren waar de discussie begon. 
We zeiden dat de affecten van de ziel onlosmakelijk verbonden zijn met de natuurlijke materie van levende wezens, als in haar zulke dingen als passie en angst bestaan, maar niet in de wijze van lijnen of vlakken.


On Youtube :

A short video sample of the first chapter is in preparation.
Thank you for your patience :-)

 

Gratis Downloaden :


Vaak Voorkomende Vragen FAQ / VVV

afspeelknop
For the time being the website is updated only in English. Thank you!
+